Het standaard 12 afleidingen electrocardiogram (ECG) is het meest gebruikte niet-invasieve onderzoek binnen de cardiologie. Het geeft informatie over hartfrequentie, ritme- en geleidingsstoornissen. Daarnaast kan hypertrofie en fibrose van zowel atria als ventrikels opgemerkt worden door veranderingen in depolarisatie en repolarisatie. Het nadeel van het standaard 12-afleidingen ECG is dat het slechts een beperkte waarde kent bij de vroege detectie van rechter kamer overbelasting. Eén van de oorzaken hiervoor is dat de conventionele ECG-criteria zijn gebaseerd op detectie van rechter kamerhypertrofie en dit is veelal een laat fenomeen bij toegenomen drukbelasting. Daar komt bij dat de effecten in het rechter ventrikel worden overschaduwd door het veel grotere linker ventrikel.

Ook is de keuze van de 12-afleidingen van het standaard ECG gericht op diagnostiek van linker ventrikelpathologie. Derhalve is een behoorlijke mate van rechterventrikel hypertrofie noodzakelijk voordat aan de conventionele ECG-criteria wordt voldaan. In het beginstadium van pulmonale hypertensie echter, neemt voornamelijk de rechter ventrikel wandspanning toe, zonder dat op dat moment al sprake is van hypertrofie. Dit laatste leidt voornamelijk tot veranderingen in de repolarisatie. Hoewel deze veranderingen in repolarisatie wel zichtbaar zijn op het 12-afleidingen ECG, is het moeizaam om dit ter herleiden tot toegenomen rechter ventrikel wandspanning als gevolg van pulmonale hypertensie. Door het standaard ECG om te zetten in een vectorcardiogram, kan grootte en richting van zowel de- als repolarisatie zichtbaar worden.

Dit is tegenwoordig een eenvoudige bewerking met de huidige ECG-apparatuur. Hierdoor kunnen veranderingen die op het standaard-ECG als aspecifiek overkomen, wel degelijk gerelateerd worden aan rechter ventrikel pathologie. Daarmee ontstaat een toenemende rol voor het ECG bij de diagnostiek en follow-up van patiënten met pulmonale hypertensie. In dit hoofdstuk zal zowel het standaard ECG als het daarvan afgeleide vectorcardiogram besproken worden in relatie tot rechter ventrikel overbelasting als gevolg van pulmonale hypertensie.

R.W.C. Scherptong, I.R. Henkens, C.A. Swenne, H.W. Vliegen